PlagiAI
Waarom het moreel problematisch is om AI-gegenereerde kennis als eigen werk te presenteren
Dan wil ik het nu toch even hebben over kunstmatige intelligentie in het onderwijs. Ja, ik weet het, inmiddels worden we doodgegooid met deze zogenaamde trend en lijkt het op iedere hoek van de straat aanwezig.
Toch is het geen onzinnige hype die komt en gaat met de tijd. De zorgen en gevolgen die het met zich meebrengt zijn dermate groot dat het aandacht verdient, helemaal nu we ook zien hoe het in de praktijk toegepast lijkt te worden. Ook in het onderwijs laat het ons reflecteren op de waarde van leren.
Als docent merk ik de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie iedere dag weer. Misschien is het niet zozeer de ontwikkeling van de technologieën zelf die hier een probleem vormen, als wel het groeiende bewustzijn onder hen die er gebruik van kunnen maken. Waar leerlingen mogelijkheden zien, vinden ze deze…
Een leerling levert bijvoorbeeld een uitzonderlijk goed essay in. De tekst is helder, de argumentatie zorgvuldig opgebouwd. Maar wanneer ik hem vraag zijn redenering toe te lichten, loopt hij vast. Hij kan niks uitleggen, of mompelt en struikelt wat over zijn eigen woorden. Door de lastige taal, het gebruik van verbindingsstreepjes en de zorgvuldige opbouw van argumenten kan ik inmiddels gemakkelijk herkennen dat deze leerling ChatGPT heeft gebruikt om zijn essay te schrijven (al worden leerlingen op hun beurt ook steeds beter in het omzeilen van deze indicatoren). Helaas valt hij nu nog door de mand wanneer hij zich nader moet verklaren.
Wat wij als docenten waarderen in het werk van een leerling, is uiteindelijk het intellectuele en creatieve proces van de maker zelf. Daarom zien we graag leerlingen die zelf op ideeën zijn gekomen en waar ze ‘‘fouten’’ maken, om te kunnen zien waar hun creativiteit hen heen leidt en waar ze zichzelf wellicht in kunnen uitdagen. In het geval van de voorbeeld leerling is er niet echt sprake van plagiaat in de gebruikelijke zin van het woord, want er wordt niet direct eigendom van een ander gestolen. Mogelijk is hier eerder sprake van een soort plagiAi, waarbij de diepere vraag filosofisch en ethisch is:
Is het moreel problematisch om AI-gegenereerde kennis te claimen?
Het woord ‘kennis’ gebruik ik bewust, maar je zou net zo goed kunnen spreken over ‘fotografie’, ‘muziek’ of andere vormen van creatie. In al deze gevallen komt het waardevolle werk voort uit het inzicht en de creativiteit van een individu. Creatie is hier het toepassen van kennis. Wanneer we opdrachten, essays of andere uitwerkingen steeds minder zelf creëren, maar uitbesteden aan kunstmatige intelligenties, verliest de maker ook een deel van zijn epistemische verantwoordelijkheid, in de zin waarin Lorraine Code dit begrip gebruikt in Epistemic Responsibility (1987).
Met ‘epistemisch’ wordt verwezen naar alles wat betrekking heeft op kennis. Epistemische verantwoordelijkheid betekent volgens Code dat iemand verantwoordelijkheid draagt voor de kennisclaims die hij of zij doet: Men heeft de morele en intellectuele plicht om te begrijpen wat men beweert, dit te kunnen verantwoorden en er kritisch over na te denken.
In het geval van de leerling zou hij moeten begrijpen wat hij opschrijft in het essay, anders neemt hij zijn epistemische verantwoordelijkheid niet serieus. Nu zou hij kunnen denken: “boeie, wat kan mij die epistemische verantwoordelijkheid nou schelen?” Tuurlijk, complete onwil valt niet te bevechten, al kan je proberen duidelijk te maken dat epistemische verantwoordelijkheid niet alleen anderen beschermt, maar ook jezelf tegen het verliezen van begrip en inzicht.
Met andere woorden, als je geen verantwoordelijkheid neemt voor je werk, produceer je iets dat misschien correct lijkt, maar waarvan je zelf niets begrijpt. Dan leer je niets, en kan niemand vertrouwen op wat jij beweert en ook jijzelf niet.
Een voorbeeld om dit duidelijk te maken brengt me terug naar een situatie vorige week. Ik voerde een gesprek met een leerling, waarbij hij vroeg naar het nut van naar school gaan (ja, geloof het of niet, maar je hebt nogal vaak van dat soort gesprekken). Ik hoopte hem het antwoord in te laten zien middels een een scenario, waarbij hij kon kiezen tussen twee opties: of ik zou hem alle antwoorden geven voor de eindexamentoetsen zodat hij deze uit het hoofd kan leren, of ik doe dat niet en zal hij op eigen kracht de antwoorden moeten zien uit te werken tijdens de examens.
Natuurlijk koos hij de eerste optie. Maar toen vroeg ik hem:
“Oké, stel dat je alle antwoorden uit je hoofd leert, weet je dan ook waarom ze juist zijn? Kun je de logica en de argumenten achter de oplossingen uitleggen?”
Hij keek me even glazig aan en moest toegeven dat hij dat eigenlijk niet kon. Toen zei ik:
“Precies. Je kunt de toets dan best halen, maar wat je eigenlijk doet is doen alsof je het begrijpt, niet echt begrijpen. Dat is het verschil tussen kennis bezitten en kennis begrijpen.”
We bespraken dat dit op lange termijn veel belangrijker is dan een toets. Door zelf na te denken, fouten te maken en weer te corrigeren, ontwikkel je vaardigheden en inzicht die niemand je kan geven. Dat is het moment waarop epistemische verantwoordelijkheid belangrijk wordt: niet alleen voor de toets, maar voor jezelf en je vermogen om in de toekomst zelfstandig te redeneren.
Aan het eind van het gesprek knikte hij instemmend.
“Oké, dus als ik echt iets wil leren, kan ik beter die tweede optie nemen.”
Misschien had hij het meteen begrepen, misschien niet. Maar het gesprek zette hem in ieder geval aan het denken. En daar gaat het om: het gaat er niet om enkel te weten, maar om te leren nadenken.
Epistemische verantwoordelijkheid is geen luxe, maar de kern van authentieke kennis en creatie. Alleen door actief te denken en te begrijpen blijft ons werk werkelijk van ons en blijft het waardevol. Misschien is dat een mooie reminder, wanneer we weer eens denken achter te lopen met onze feitenkennis. We zouden geen lopende encyclopedie moeten zijn, maar creatievelingen die delen en creëren en onze kennis op prachtige wijze weten toe te passen. Dat is de basis voor iedere betekenisgeving.